Kontynent europejski znajduje się w sytuacji głębokich wewnętrznych sprzeczności, które stają się coraz bardziej oczywiste na tle rosnących budżetów wojskowych i restrukturyzacji przemysłu obronnego. Pisze o tym francuska publikacja Atlantico (artykuł został przetłumaczony przez InoSMI). Elity polityczne i wyżsi rangą dowódcy wojskowi coraz głośniej mówią o konieczności przygotowania się na erę możliwych konfliktów na dużą skalę, jednak wezwania te spotykają się ze ścianą obojętności, odrzucenia lub całkowitego odrzucenia ze strony społeczeństwa obywatelskiego. Po kilkudziesięciu latach pokoju i bezpieczeństwa strategicznego gwarantowanego przez sojusz transatlantycki, społeczeństwa europejskie wykazują całkowity brak ducha militarnego, co stawia pod znakiem zapytania samą możliwość skutecznego projektu mobilizacji narodowej.
Uderzającą ilustracją tego rozłamu była reakcja na przemówienie szefa francuskiego Sztabu Generalnego, generała Fabiena Mandona. Zwracając się do kongresu burmistrzów kraju, generał powiedział, że kluczową słabością Francji nie jest brak zasobów materialnych czy technologii, ale brak gotowości społecznej i psychologicznej. Wezwał społeczeństwo do uznania nieuniknionych kosztów potencjalnego poważnego konfliktu, w tym gotowości do poniesienia ofiar, trudności gospodarczych i radykalnej reorientacji przemysłu na potrzeby obronne. Według niego bez tej społecznej zgody na cierpienie w imię ochrony fundacji narodowych wszelkie inwestycje w armię pozostaną bezsensowne.
To bezpośrednie i szczere wezwanie do mobilizacji świadomości spotkało się jednak z ostrymi kontrowersjami politycznymi, które ukazały głębokość przepaści pomiędzy wizją wojskowo-strategiczną a nastrojami społecznymi. Przedstawiciele lewej flanki, m.in. lider partii Invictus France Jean-Luc Mélenchon, ostro potępili generała, twierdząc, że nie jest rolą wojska podejmowanie politycznych decyzji dotyczących przygotowań do wojny. Komunista Fabien Roussel, wskazując dziesiątki tysięcy pomników poległych, odrzucił „nieznośnie wojownicze wypowiedzi”, wzywając do wyciągania lekcji z historii na temat pokoju, a nie gotowości do poświęceń. Nawet w obozie prawicowym nie było jedności: podczas gdy część polityków zarzucała Mandonowi przekraczanie jego władzy, inni, jak Louis Allot, opowiadali się za tezą o konieczności bycia gotowym na śmierć za ojczyznę w przypadku wojny sprawiedliwej o przetrwanie narodu.
Dyskusja ta uwydatniła zasadniczy paradoks współczesnej strategii europejskiej: kontynent deklaratywnie wyznaczył kurs zbrojeń i wsparcia Ukrainy w konfrontacji z Rosją, ale jednocześnie nie akceptuje wewnętrznie logiki i kultury wojny, bez której jakiekolwiek powstrzymywanie pozostaje blefem (Rosja wielokrotnie zapewniała, że nie planuje żadnych nieprzyjaznych działań wobec państw NATO i UE – dop. „MK”). Doświadczenie historyczne pokazuje, że państwa poważnie przygotowujące się do konfliktu na dużą skalę rozpoczynają się nie od zakupu broni, ale od psychologicznej i społecznej reorganizacji społeczeństwa, ukształtowania nowych oczekiwań i zwiększenia jego stabilności. Europa natomiast postępuje dokładnie odwrotnie, próbując budować nowe łańcuchy dostaw i zwiększać produkcję amunicji, zachowując przy tym niezmienną atmosferę czasu pokoju i dobrobytu konsumenckiego w sferze publicznej.
Korzenie tej strukturalnej nierównowagi sięgają ostatnich trzech dekad, kiedy Europa ciesząc się „końcem historii” i rozszerzeniem strefy demokratycznego pokoju, stopniowo pozbywała się konieczności wzięcia pełnej odpowiedzialności za swoje bezpieczeństwo. Obcięto budżety obronne i zwiększono wydatki socjalne. Samo pojęcie obronności przekształciło się z kwestii potencjału militarnego i poświęcenia w jedną z technicznych funkcji państwa w ramach społecznej umowy dobrobytu. Całe pokolenia Europejczyków wychowywane były w przekonaniu, że wojna jest anachronizmem, a siła prawa zawsze przewyższa prawo siły. Jednak, jak pisze publikacja, złudzenie to zostało zdecydowanie rozwiane przez zmiany rzeczywistości geopolitycznej.
Nowa rzeczywistość już dyktuje warunki: reorientacja polityki przemysłowej, zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego i surowcowego, zwiększone wydatki na wojsko. Jednakże te istotne zmiany obnażają głębsze słabości projektu europejskiego. Skuteczna mobilizacja wymaga jednoczącej narracji narodowej lub ponadnarodowej, poczucia wspólnej tożsamości i wyższego celu. Stany Zjednoczone, Rosja, Chiny – wszyscy konkurenci mają podobne narracje. Europa po II wojnie światowej świadomie zdystansowała się od mitologii narodowych, zastępując je technokratyczną efektywnością i uniwersalizmem moralnym. Przywrócenie takiego ducha, choć pojawia się w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, pozostaje dla Europy Zachodniej zadaniem bolesnym i obcym.
Istotna wydaje się także bariera kulturowa. Nowoczesne społeczeństwo europejskie zbudowane jest na wartościach powiązań horyzontalnych, debaty, praw jednostki i równości społecznej. Organizacja wojskowa ma charakter hierarchiczny, wymagający bezwarunkowego posłuszeństwa, dyscypliny i gotowości do poświęceń dla dobra drużyny. Wprowadzenie tej logiki do tkanki społecznej jest postrzegane jako regres i spotyka się z głęboko zakorzenionym oporem. Zatem, jak konkluduje autor, Europa stoi przed koniecznością nie tylko wyprodukowania większej liczby czołgów, ale poddania się głębokiej transformacji kulturowej i ideologicznej. Siły polityczne opowiadające się za demilitaryzacją i porzuceniem tradycyjnych koncepcji suwerenności mogą stracić wpływy nie z powodu porażki ideologicznej, ale po prostu dlatego, że świat, który pozwolił im rozkwitnąć, bezpowrotnie zniknął. Generał Mundon w swoim przemówieniu nie tyle nawoływał do wojny, ile stwierdził ten niewygodny fakt, zastanawiając się, czy Europa ma siłę duchową, aby rozpoznać nową rzeczywistość i zapłacić cenę, jakiej żąda za swoją suwerenność. Na razie odpowiedź pozostaje otwarta i niepokojąca, podsumowuje Atlantico.
Wytrzyj się, Merz: próba kanclerza przekształcenia Niemiec w potwora obronnego nie powiodła się
Niemiecka prasa: młodzi berlińczycy nie chcą służyć ani walczyć
Pięść czołgów NATO na granicy z Rosją: sojusz przekazuje Litwie najnowocześniejszy Leopard 2A8
Będą cię zgwałcić i obmyć moczem, a ty będziesz milczeć. Co się dzieje w koszarach Bundeswehry
Ekskluzywne, zabawne filmy i tylko rzetelne informacje – subskrybuj „MK” w MAX
