Xidhiidhka Soomaaliya iyo Imaaraatka Carabta ayaa hoos u sii dhacayo taariikhi ah iyada oo ay Somaliland meesha ka baxday aqoonsiga
MUQDISHO () – Xidhiidhka u dhexeeya Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta, ayaa aad u xumaaday, ka dib markii ay Israa’iil aqoonsatay Somaliland, tallaabada ay Muqdisho aaminsan tahay inay si weyn u saamaysay Abu Dhabi, isla markaana Geeska Afrika ku riixday inay si cad u galaan xerada Sucuudiga, xilli uu cirka isku sii shareerayo loolanka Khaliijka.
Burburka diblomaasiyadeed ayaa muujinaya hoos u dhac aan horay loo arag oo u dhexeeya Muqdisho iyo Abu Dhabi, oo mar ahaa saaxiibka ugu dhow ee Soomaaliya. Imaaraatka Carabta ayaa muddo sanado ah door udub dhexaad u ahaa taageerada dowladda Soomaaliya, sida bixinta mushaaraadka ciidamada ammaanka, bixinta tababarada iyo agabka, iyo bixinta kaalmo dhaqaale oo toos ah.
Naga raac X si aad u hesho warar sugan oo Soomaaliya iyo caalamka ka socda, oo la soo gaarsiiyo waqtiga dhabta ah
Xiisadda ayaa markii ugu horreysay ka dhalatay kaddib markii Itoobiya ay sannadkii hore heshiis muran badan dhalisay oo dhinaca badda ah la gashay Somaliland, tallaabadaas oo ay mas’uuliyiinta Soomaaliya ku eedeeyeen inay Imaaraadku ka dambeeyeen. Burburka ayaa tan iyo markii uu sii xoogeystay aqoonsigii Israa’iil ay siisay Somaliland dabayaaqadii bishii hore, taasoo Muqdisho ay u aragto caqabad toos ah oo ku wajahan madax-bannaanideeda.
Lataliyihii hore ee Amniga Qaranka Soomaaliya Xuseen Sheekh Cali oo saaxiibka muhiimka ah la ahaa Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa si badheedh ah uga warramay sida ay wax u dhaceen, waxaanu yidhi “Imaaraadku waa Maroodiga qolka ku jira” maalmo uun ka dib markii ay Israa’iil ku dhawaaqday Somaliland, inkasta oo ay dawladdu ka gaabisay eedayn rasmi ah.
Talaabadan oo dad badan loo arkay inay siyaasad ahaan muhiim tahay, ayaa Madaxweyne Maxamuud si hoose qoyskiisa uga raray Imaaraadka, una raray Masar wax yar ka dib go’aanka Israel, sida ay sheegtay warbaahinta gudaha. Talaabadan ayaa sii hurisay wararka sheegaya in Soomaaliya ay isku diyaarineyso inay hoos u dhigto xiriirka kala dhaxeeya Abu Dhabi.
Mala-awaalkaas wuxuu soo shaac baxay Dec. 30, markii ay Soomaaliya soo saartay bayaan ay ku muujinayso taageerada dowladda Yaman ee caalamku aqoonsan yahay, isla markaana ay diiday “faragelin kasta oo shisheeye oo wax u dhimaysa midnimada dalka” – taasoo u muuqata inay tixraacayso Imaaraadka.
Hadalkan ayaa la sii daayay saacado uun ka dib markii Sucuudigu dalbaday in Imaaraadku ka baxo Yemen oo uu joojiyo taageerada uu siiyo golaha ku meel gaadhka ah ee koonfurta ee gooni u goosadka ah.
Mowqifka Soomaaliya waxa uu si cad u tilmaamay in ay si cad isula safan yihiin iskahorimaadka wakiillada ee Sucuudiga iyo Imaaraatka Carabta ee Yemen, iyada oo Muqdisho ay si ba’an u taageertay Riyadh.
Sidoo kale, qoraal ka soo baxay Soomaaliya 3-dii Jannaayo ayaa si toos ah loogu ammaanay Sacuudiga, iyadoo lagu ammaanay dadaallada Boqortooyada Sacuudiga ee ku aadan qabashada wada-hadallada Yemen ee looga gol leeyahay in lagu soo afjaro kala qeybsanaanta kooxaha dagaallamaya, iyadoo go’aanka lagu tilmaamay inuu yahay “hal-abuur deeqsinimo ah”.
Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya Cabdisalaan Dhaay ayaa Axadii booqasho ku tagay dalka Sacuudiga, isagoo la kulmay Wasiirka Arrimaha Dibadda Sacuudiga Amiir Faysal Bin Farxaan. Wadahadallada ayaa diiradda lagu saarayay “taageerada Riyadh ee madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya,” sida ay sheegeen mas’uuliyiinta Soomaaliya.
Inkastoo Imaaraadku diiday aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland oo shir deg-deg ah oo ay yeesheen ururka Jaamacadda Carabta bishii hore, haddana madaxda Soomaaliya waxay u muuqdeen kuwo aan ku qanacsanayn, iyaga oo u cuskanaya in Abu Dhabi uu xidhiidh siyaasadeed, dhaqaale iyo amni oo soo jireen ah la leeyahay Somaliland.
Warbaahinta maxaliga ah ee Soomaalida ayaa sheegtay in maanta oo Isniin ah lagu wado in golaha wasiiradu ay yeeshaan kulan aan caadi ahayn oo looga hadlayo xiriirka ay la leeyihiin dalka Khaliijka oo muddo dheer saaxiib dhow ahaa – oo dad badan ay rumeysan yihiin inuu yahay Imaaraadka. Saraakiisha ayaa la filayaa inay si rasmi ah uga fiirsadaan inay hoos u dhigaan xiriirka, inkastoo aan weli go’aan lagu dhawaaqin.
Saamaynta Imaaraadku ku leeyahay Soomaaliya ayaa ah mid qoto dheer oo dhinacyo badan leh. Marka laga soo tago Somaliland, Abu Dhabi waxa ay taageertaa maamul goboleedyada Puntland iyo Jubaland, kuwaas oo madaxdoodu si gaar ah uga gaabsadeen inay cambaareeyaan aqoonsiga Israel ee Somaliland. Dowlad goboleedyada kale ee Soomaalida ayaa si cad uga soo horjeestay tallaabadaas.
Warbaahinta Soomaaliya ayaa sidoo kale sheegtay in Imaaraadku aqoonsaday Baasaboorka Somaliland, taasoo u sahlaysa dadka sita inay si fudud ku galaan, halka ay xayiraad ku soo rogeen dadka sita Baasaboorka Soomaaliya, oo ay ku jirto diidmo soo noqnoqday. Maamulka Soomaaliya ayaan si rasmi ah uga hadlin wararkan.
Inkastoo uu burburka muuqda ee xiriirka labada dhinac, haddana Muqdisho iyo Abu Dhabi labaduba waxay sameeyeen is-xakameyn, iyagoo ka fogaanaya hanjabaadaha shacabka ama in si rasmi ah loo jaro xiriirka. Taa beddelkeeda, labada dhinacba waxay u muuqdaan kuwo si deggan u dhaqdhaqaaqaya daaha gadaashiisa. Falanqeeyayaasha ayaa sheegaya in go’aamada la gaarayo maalmaha iyo toddobaadyada soo socda ay noqon karaan kuwo go’aan qaadasho leh si loo go’aamiyo mustaqbalka xiriirka marka la tixgeliyo iskaashiga istiraatijiyadeed ee Soomaaliya.
